گری گلداشتاین، لس آنجلس تایمز- ترجمه از ایران‌در‌جهان: یک مورد سرطان لنفاوی چطور می‌تواند منجر به بحران ۴۴۴ روزه گروگان‌گیری در ایران شده باشد؟ این داستان شگرفی است که با مهارت در مستند «شاه رو به احتضار: پادشاه ایران» بازگو شده است.

بابک کلهر، نویسنده و کارگردان، با استفاده از گنجینه‌ای از فیلم‌های آرشیوی و اظهار نظر پزشکان، استادان دانشگاه و دیپلمات‌های سابق عروج و سقوط شاه ایران، محمد رضا پلهوی، را دنبال می‌کند. او از ۱۹۴۱ تا اوایل ۱۹۷۹ در قدرت بود و در این هنگام بود که بخاطر ناآرامی‌های شدید سیاسی، تاج و تخت را رها کرد و وارد تبعیدی کوچ‌وار شد که او و خانواده‌اش را به مصر، مراکش، باهاماس، مکزیک و آمریکا کشاند.

این «مرد بی‌کشور» شدن شاه تنها بخاطر مخالفت شورشیان اسلامی به سیاست‌های تجددگرایانه و غرب‌گرایانه‌اش نبود. واقعیت دیگر این بود که او مخفیانه در خارج از کشور مورد مداوا برای سرطان لنفاوی بود و در نتیجه قابلیت‌اش برای حکمرانی و تصمیم‌گیری آسیب دیده بود. بی‌ثباتی داخلی راه شورش را باز کرد و همین بود که آیت‌الله خمینی، مستبد دینی، شد رهبر عالی ایران.

فیلم سپس تعریف می‌کند که پادشاه، به راهنمایی پزشکانی که هر یک، یک حرف می‌زدند و نیروهای سیاسی محدودکننده، از کشوری به کشوری دیگر می‌رفت و چند قدم اشتباه پزشکی در این میان انجام شد. از جمله این اشتباهات خارج کردن اشتباه طحال او توسط مایکل ده‌بیکی، جراح معروف، بود.

در پیامد بحران گروگان‌های آمریکایی که در نوامبر ۱۹۷۹ درگرفت، انقلابیون دانشجو می‌خواستند از شاه بیمار به عنوان مهره‌ چانه‌زنی استفاده کنند: می‌گفتند اگر رئیس‌جمهور وقت آمریکا، جیمی کارتر، شاه را به ایران بازگرداند، ایران گروگان‌های آمریکایی را آزاد می‌کند. چنین اتفاقی هرگز نیافتاد.

نتیجه کار در عوض تلاش ناکام نظامی آمریکا برای نجات گروگان‌ها بود و تحریم علیه ایران. این اوضاع در سقوط سیاسی کارتر و رابطه پرتنشی که تا امروز بین آمریکا و ایران ادامه دارد نقش داشت.

و اما شاه. او در ژوئیه ۱۹۸۰ از نوعی سرطان جان سپرد که به گفته این فیلم در شرایط عادی می‌توانست مورد درمان قرار بگیرد.

راوی فیلم، کلهر، کم سخن می‌گوید و در پشت صحنه است. راوی کمک می‌کند داستان‌ها و جنبه‌های بسیار داستان با روشنی و وضوح بازگو شوند. در نهایت اما ماهیتِ «عجیب‌تر از داستان‌های تخیلی» این داستان آموزنده است که باعث می‌شود فیلم اینقدر جاندار و درگیر کننده باشد.

«شاه رو به احتضار: پادشاه ایران» (A Dying King: The Shah of Iran)

به زبان انگلیسی و فارسی. با زیرنویس انگلیسی.

بدون دریافت درجه‌بندی سنی.

یک ساعت و ۲۶ دقیقه

 

مترجم: آرش عزیزی

Facebooktwittergoogle_plusmailFacebooktwittergoogle_plusmail

Telegram

ترجمه و ویرایش از ایران در جهان