جوزف اولمرت – هافینگتن‌پست \ ترجمه: آرش عزیزی – ایران‌در‌جهان: از میان تمام کشورهایی که در حیطه منافع جدید ایران در خاورمیانه گردآمده‌اند، یعنی همان حیطه‌ای که ناظرین هراسان سنی با میزانی مبالغه «هلال شیعه» می‌نامند، سوریه به چند دلیل یگانه است. اصلی‌ترین دلیل این امر این است که این کشور دیرپاترین اتحاد را با جمهوری اسلامی داشته و در واقع از روز اول رژیم جدید در تهران متحد آن بوده است. این‌جا خاورمیانه است، منطقه شن‌های روان و ائتلاف‌های سیاسی تاکتیکی؛ پس قریب چهار دهه متحد بودن بدین معنی است که ظاهرا با اتحادی استراتژیک روبرو هستیم؛ با دو رفیق گرمابه. در یک سو، رژیم اسلامی ایرانی قرار دارد و در سوی دیگر رژیم بعثی، پرچمدار ناسیونالیسم پان‌عربِ سکولار. اما همیشه عاملی دیگر هم بوده است که تعیین‌کننده از کار در آمده است. این عامل، نیاز رژیم علویِ غیراسلامی دمشق به داشتن میزانی مشروعیت اسلامی است و شیعیان ایران آماده اعطای این مشروعیت هستند. در یک مورد، یکی از هواداران رژیم ایران این به رسمیت شناختن دمشق را با اشاره به این واقعیت توجیه کرد که پیامبر اسلام هم پیش از وارد آوردن ضربه نهایی بر کفار با آن‌ها «هدنه» (آتش‌بس) برقرار کرده بود. از عوامل دیگر: دشمنی نسبت به عراقِ صدام، ضدآمریکاگرایی هر دو رژیم و البته نفرت مرگبار از اسرائیل. چندین نخست‌وزیر اسرائیل، از جمله نتانیاهو در سال ۱۹۹۸، حاضر بودند اراضی بسیاری در بلندی‌های جولان را به اسدها بدهد اما شرط‌شان لغو اتحاد سوریه با ایران بود و سوریه هرگز نپذیرفت. البته که بشار اسد امروز می‌تواند به خودش بخاطر بصیرتش تبریک بگوید – ایران است که او را سر پا نگاه داشته است. ایران بنیان اصلی حاکمیت او است. در این چارچوب است که باید متوجه محور ایران و سوریه باشیم اما عنصر مهم دیگری هم در کار است و آن رابطه بین المللی و بخصوص دخالت روسیه است.

نیازی نیست در این مقاله به شرح سیاست/استراتژی/ایدئولوژی ایران نسبت به اسرائیل بپردازیم. ایران خواست خود برای نابودی کامل اسرائیل را پنهان نمی‌کند و خود را به عنوان دشمن شماره یک اسرائیل مطرح می‌کند که آماده است منابعی را که می‌توانست خرج توسعه اقتصاد و بهبود سطح زندگی شهروندانش کند صرف توسعه ظرفیت‌های هسته‌ای کند. شاید بتوان گفت که حضور ایران در موضعی غالب در سوریه، به همراه حضور عمده‌ای که با حزب‌الله در لبنان دارد (که نقش سازمان نظامی ایرانی و نه لبنانی را ایفا می‌کند) کمک چشمگیری به استراتژی ضداسرائیل این کشور است. در ضمن می‌توان گفت که نقش ایران در سوریه با پشتیبانی ولادیمیر پوتین از این کشور ممکن می‌شود. اتحاد روسیه با ایران اساسا جهت ضدیت با اسرائیل نیست اما جلوه دیگری از پیغام پوتین برای آمریکا است: روزهای برتری یک‌طرفه آمریکایی‌ها در مسائل جهان به پایان رسیده و روسیه این‌جا بار دیگر جلوی غرب گسترش‌گرا/امپریالیست می‌ایستد. علیه منافع روسیه است که به سایر بازیگران اجازه داده شود نقشی چشمگیر در سوریه بازی‌ کنند: اول آمریکا اما در ضمن ترکیه، اسرائیل و خودِ ایران. پوتین این همه در سوریه سرمایه‌گذاری نکرده که بقیه داشته‌هایش را به خطر بیاندازند و زیر سوال ببرند. او در طولانی مدت ایران را سر جای خود می‌نشاند اما معنای این «طولانی مدت» برای اسرائیل چیست؟

اسرائیل شاهد است که ایرانی‌ها در حال ساختن پایگاه موشکی در نزدیکی‌های میصاف در استان حمای سوریه هستند و شبه‌نظامیان شیعه را نزدیک مرز اسرائیل می‌فرستند و می‌دانند معنای این کار چیست – ایران اینگونه خواهد توانست جبهه تروریستی دیگری علیه اسرائیل در جنوب سوریه بگشاید و آن‌را به جبهه موجود در جنوب لبنان بیافزاید. نتانیاهو به روشنی می‌گوید که قرار نیست نظاره‌گر بی‌عمل باشد و اجازه چنین اتفاقی را بدهد. از نظر نظامی، اسرائیل هنوز توانایی از بین بردن پایگاه‌سازی ایران در سوریه را دارد و این‌را همه در منطقه و در ضمن در واشنگتن و مسکو خوب می‌دانند. در آمریکا حرف از ابراز نگرانی و درک نگرانی‌های اسرائیل زده می‌شود اما پشت صحنه خواهان «اعتدال» اسرائیل می‌شوند که عملا یعنی تقاضای هیچ کاری نکردن است. سیاست آمریکا در سوریه گیج‌سرانه، نامنسجم و زیگ‌زاگی است. اما مسکو چنین نیست.

ولادیمیر پوتین استراتژی و تاکتیک و شکیبایی دارد و به نظر خیلی بیشتر از دونالد ترامپ اعتبار دارد. خریدن زمان در محور شیوه کاری او قرار دارد چون این‌گونه است که می‌تواند پیشرفت‌های اسد در سوریه و در واقع پیشرفت‌های خودش (پوتین) در‌ آن کشور را حفظ کند. این است که وقتی اسرائیل از افزایش نقش روسیه در سوریه ابراز نگرانی کرد و گفت واهمه دارد که آزادی هوایی خود برای مقابله با ارسال سلاح‌های استراتژیک توسط ایران و حزب‌الله به لبنان و سوریه را از دست بدهد، پوتین همدلانه گوش کرد و در اتفاقی بی‌سابقه، اتاق عملیات مشترک روسیه و اسرائیل بر پا شد تا جلوی سوانح ناخواسته بین روسیه و اسرائیل در سوریه گرفته شود. این‌ها همه به خودی خود مثبت هستند اما پوتین در ضمن خط قرمز را هم معلوم کرده است. سرگئی لاوروف، وزیر خارجه او، به روشنی بسیار گفت که این خط قرمز، حمله اسرائیل به پایگاه موشکی ایران در سوریه و یا حتی بیش‌تر از آن مقاومت فعال اسرائیل علیه پایگاه‌سازی ایران در سوریه است. خلاصه این‌که لاوروف قضیه را به روشنی پیش روی اورشلیم گذاشت: سوریه، از جمله حضور ایران، مال ما است، چه دوست داشته باشید، چه نه. بمب ساعتی جلوی پای اسرائیل قرار گرفته و نتانیاهو باید خیلی زود تصمیمی بزرگ بگیرد. آیا به پوتین اعتماد کند یا نه؟ روسیه به روشنی می‌گوید که نمی‌خواهد راهش را از اسرائیل جدا کند، که کار نظارت بر ایرانیان را انجام می‌دهد اما به شیوه خودش و تحت زمان خودش و نه تحت فشار بییرونی. نتانیاهو به روشنی می‌گوید که اسرائیل باید تنها به خودش اعتماد کند. پیشروی به سوی تخاصم با پوتین؟ شاید، اما نه لزوما. نتانیاهو در حرف تندتر است تا در عمل و احتمالا به نهادهای امنیتی اسرائیل دستور می‌دهد جنگ سایه‌ای علیه نیروهای ایرانی در سوریه راه بیاندازند، همکاری با سنی‌ها و دروزه‌ها در سوی دیگر مرز در جنوب سوریه را تقویت کنند و حتی دست به حمله مستقیم هوایی در آن منطقه بزنند. اما او با دو راهی بزرگی روبرو است چرا که در واقع نه با ایران که با روسیه طرف است.

این از آن نوع موقعیت‌هایی است که معلوم است او دوست ندارد خودش را در آن‌ها بیابد اما چاره‌ای ندارد و اگر شاهد تغییری چشمگیر نباشیم دولت ترامپی هم نیست که به او کمک کند. احتمال بسیاری دارد که او احتیاط، اعتدال و خریدن زمان را در کنار عملیات‌های کوچک و سخنان پرآب و تاب به کار بگیرد. او به تمام مهارت‌های سیاسی و دیپلماتیک خود نیاز دارد و در عین حال به این امید که ایران زیاد از حد خودش را در منطقه پخش کرده (چنان‌که در قسمت اول به آن اشاره کردیم) و از این واقعیت، آسیب می‌بیند. اوضاع را زمان معلوم می‌کند چرا که منافع و مسائل مهمی در میان هستند و بازیگران ماجرا شاید بسیار غیرقابل پیش‌بینی از کار در بیایند.

 

  • جوزف اولمرت، استاد مطالعات خاورمیانه و از مدیران سابق دولت اسحاق شامیر در اسرائیل – این مطلب در تاریخ ۳ سپتامبر منتشر شده است.

لینک ترجمه قسمت اول

Facebooktwittergoogle_plusmailFacebooktwittergoogle_plusmail

Telegram

ترجمه و ویرایش از ایران در جهان