محمد عباس ناجی ـ العرب / مترجم علی مهتدی ـ ایران‌درجهان: روابط تهران و قاهره به روشی که مورد رضایت طرفین است، مسکوت و آرام باقی مانده؛ زیرا در سایه کشمکش‌های منطقه‌ای و تغییر در ائتلاف‌ها هر کدام می‌ترسند که در صورت قدم پیش گذاشتن با مشکل مواجه شوند. با این حال، پرونده راکد ارتباط دو کشور پر از نشانه‌ها و علایمی است که دو طرف برای یکدیگر فرستاده و با هر اقدامی شرایط را به اوج دشمنی رسانده یا سکوتی می‌کنند که از آن برداشت‌های مختلفی ایجاد می‌شود.

روز ۲۷ جولای فرح دیبا (پهلوی) ملکه سابق ایران بسان سال‌های گذشته برای گرامیداشت یاد محمدرضا شاه پهلوی همسرش که در مسجد رفاعی قاهره دفن شده، به مصر سفر کرد. با این حال، در این سفر برخلاف معمول توجه رسانه‌ای فوق‌العاده‌ای به فرح شد، به طوری که بسیاری ناظران آگاه این حجم از توجه را پیامی از قاهره خطاب به تهران ارزیابی کردند، به خصوص این‌که مصر و عربستان در شرایط کنونی ایران را یکی از مهم‌ترین مشکلات خود می‌دانند.

این سفر اهمیت خود را از زمان‌بندی تحولات منطقه‌ای گرفته به طوری که برخی، توجه بیش از حد رسانه‌ها به فرح دیبا را سیاسی می‌دانند. ملکه سابق ایران در سفر به مصر در برنامه‌های تلویزیونی زیادی حاضر شده و مصاحبه‌های متعددی با رسانه‌های مصری داشت. این اندازه از توجه رسانه‌ها بیانگر جایگاه ایران در منطقه و نقش منفی است که از دید مصر در بحران‌های مختلف کنونی ایفا می‌کند.

مشارکت برخی اعضای مجلس مصر در نشست سالیانه سازمان مجاهدین در پاریس موضوعی بود که شرایط بین دو کشور را بیش از پیش سیاسی کرد. تهران این اقدام را دخالت آشکار و «غیر عادی» مصر در امور داخلی خود تلقی کرده و رییس دفتر حفاظت منافع مصر در تهران را به وزارت خارجه احضار کرد.

نشانه‌ها و تفسیرها

توجه رسانه‌ای قابل ملاحظه به سفر ملکه سابقه ایران در واقع پیامی غیر مستقیم به حکومت ایران بود مبنی بر این که مصر از سیاست‌های این کشور راضی نیست. ایران در امور داخلی کشورهای منطقه دخالت می‌کند و آخرین مورد کشف شده، دخالت ایران در حمایت از هسته تروریستی عبدلی در کویت و بحران‌های دیگر منطقه از جمله بحران بین قطر و چهار کشور عربی (عربستان، مصر، امارات و بحرین) است. ایران تلاش دارد دوحه را به سمت خود کشانده و سطح همکاری‌های سیاسی و امنیتی با قطر را افزایش دهد، امری که مورد استقبال دوحه نیز واقع شده است.

ظرف مدت اخیر برخی مسوولان ایرانی از امکان بهبود روابط با مصر سخن گفته‌اند. بهرام قاسمی سخنگوی وزارت خارجه روز ۱۶ جولای گذشته گفت امکان برقراری رابطه با مصر وجود دارد. پیش از او، علی لاریجانی رییس مجلس ایران گفته بود که ایران خواستار بهبود رابطه با مصر است، زیرا شرایطی که باعث این قطع رابطه شده بود اکنون تغییر کرده است. اشاره لاریجانی به توافق صلح مصر و اسراییل است که یک ماه بعد از پیروزی انقلاب ایران در فوریه ۱۹۷۷ امضا شد. در نتیجه برخی در قاهره، توجه رسانه‌ای به سفر شهبانوی سابق ایران را در مخالفت با برقراری رابطه با تهران تفسیر کرده‌اند.

سر و صدای رسانه‌ای در مصر پیرامون ایران تا اندازه زیادی به روابط نزدیک مصر و عربستان مربوط است. هر زمان که رابطه قاهره و ریاض سرد می‌شود، شاهد سر و صدای دعوت به برقراری رابطه بین مصر و ایران هستیم و در مقابل هر گاه همکاری میان ریاض و قاهره افزایش می‌یابد، تاثیر منفی بر احتمال برقراری رابطه با ایران می‌گذارد؛ البته بدون این‌که به سطح دشمنی مستقیم برسد. قاهره به خوبی می‌داند که علی‌رغم نزدیکی به عربستان، نباید از برقراری رابطه خوب با دیگر کشورها از جمله ایران غافل شد.

مصر به شکل کلی ترجیح می‌دهد وارد روابطی نشود که برایش دردسر به همراه دارد. به همین دلیل می‌توان درک کرد که موضوع رابطه با ایران هیچ پیشرفت خاصی نخواهد کرد، چرا که پیچیدگی‌های این رابطه بر بسیاری از پرونده‌های منطقه‌ای تاثیر دارد.

دیدگاه دیگری وجود دارد مبنی بر این‌که احتیاط مصر در برقراری رابطه با ایران بعدا در جای دیگری مانند بحران قطر مورد استفاده قرار می‌گیرد، به طوری که با دست زدن به برخی اقدامات می‌توان تهران را از نزدیکی به دوحه منصف کرد. بدین ترتیب قاهره دست به موضع‌گیری رسمی در قبال ایران نزده و پیام‌های خود را از راه‌های نامعمولی مثل رسانه‌ها و توجه آن‌ها به سفر فرح دیبا به قاهره ارسال می‌کند.

برخی دیگر بر این باورند که خودداری از ورود به درگیری مستقیم با ایران، یکی از راه‌کارهایی است که قاهره می‌تواند برای بازپس‌گیری نقش منطقه‌ای خود و تاثیرگذاری بر بحران‌های پیرامونی از آن استفاده کند. ایده اصلی این است که «ایران بخشی از مشکل است ولی می‌تواند تبدیل به بخشی از راه‌حل شود».  

تشکر شهبانو از مصری‌ها

فرح دیبا در مصاحبه با لمیس حدادی خبرنگار مصری گفت «من و خانواده‌ام و بسیاری از ایرانی‌ها قدردان انور سادات و مردم مصر هستیم». می‌توان این سخن را بدین گونه تفسیر کرد که پاسخی به عدم وجود سیاست مشخص و یک‌دست از سوی رسانه‌های ایران در قبال مصر است. تحولات مختلف چهار سال گذشته در مصر بازتاب متفاوتی در داخل ایران داشت و مواضع دو کشور را از هم دورتر کرد، به طوری که تهران انتقاداتی جدی نسبت به مرحله بعد از سقوط دولت اخوان المسلمین در مصر دارد.

رسانه‌های ایران بعضا به مسایلی می‌پردازند که از دید مصر حساسیت‌برانگیز است و تمایل بیشتری به سمت اپوزیسیون این کشور دارد. در کنار همه این مسایل، بحران با قطر نیز وجود دارد که تهران در آن حامی دوحه است.

با توجه به آن‌چه ذکر شد می‌توان گفت سفر شهبانوی سابق ایران به قاهره در کنار برخی از دیگر متغیرات بار دیگر رابطه ایران و مصر و سرنوشت آن در سایه تحولات پی در پی منطقه‌ای را تبدیل به موضوعی داغ کرده است. آیا قاهره خواسته‌های خود از تهران را به شکلی روشن‌تر بیان خواهد کرد؟

Facebooktwittergoogle_plusmailFacebooktwittergoogle_plusmail

Telegram

ترجمه و ویرایش از ایران در جهان