مصطفی فحص ـ الشرق‌الاوسط / مترجم علی مهتدی ـ ایران‌درجهان: نظام ایران با سخت‌ترین چالش داخلی خود از زمان تاسیس حکومت جمهوری اسلامی مواجه است. این چالش به جایی رسیده که سوالاتی در مورد مشروعیت و ادامه حکومت در ایران ایجاد شده است، چرا که اکثریت مردم ایران باورهای اعتقادی خود را از دست داده و شرایط به گونه‌ای شده که اقلیتی از ایرانی‌ها سعی دارند به زور سلطه خود را بر اکثریت تحمیل کنند.

این نیرو در بسیاری بزنگاه‌های حساس توانسته تحرکات اعتراضی را خاموش کرده و جایگزین‌هایی معرفی کند که با تکیه بر چتر مشروعیت عقیدتی مخالفت‌های رو به افزایش داخلی را ساکت کند. طبقه سیاسی شکل گرفته که به قانون و دولت پایبند است و روز به روز بیشتر وارد مواجهه با نهاد ولایت فقیه می‌شود، تا جایی که برخی چهره‌های رادیکال حکومت خواستار اقداماتی شبیه به کودتا و غیر منطبق با قانون اساسی و عقل و منطق شده و برای حمایت از نظام انقلابی، مشروعیتی مقدس و فوق انسانی در حد قداست به آن می‌بخشند.

در راه اعطای مشروعیت مقدس به نظام، شاهد به کارگیری ادبیات فقهی خاصی از سوی چهره‌های تندرو هستیم که به ولی فقیه قدسیت بخشیده و او را تا حد عصمت بالا می‌برند. در راس این چهره‌ها، آیت‌الله مصباح یزدی قرار دارد که به مخالفت با ایده دولت مدرن و جمهوریت متکی بر رای مردم و دعوت به ایجاد «امارت اسلامی» معروف است. تفکر مصباح قایل به این است که مشروعیت ولی فقیه از امور غیبی گرفته می‌شود که تنها برخی از فقهای قم به آن آگاهی دارند. آن‌ها، ولی فقیه را نایب امام مهدی به عنوان دوازدهمین امام غایب شیعیان می‌دانند. آیت‌الله خلیل مبشر کاشانی از مراجع حوزه علمیه قم معتقد است که «بخشی از ولایت تکوینی ائمه و اهل بیت از طریق امام زمان به ولی فقیه منتقل شده است». وی در مصاحبه با خبرگزاری تسنیم نزدیک به سپاه پاسداران گفته که ولایت فقیه، ولایتی تکوینی است که به موجب آن ولی فقیه می‌تواند بر امور کیهانی تحکم کند.

در راه اعطای مشروعیت مقدس به نظام، شاهد به کارگیری ادبیات فقهی خاصی از سوی چهره‌های تندرو هستیم که به ولی فقیه قدسیت بخشیده و او را تا حد عصمت بالا می‌برند. در راس این چهره‌ها، آیت‌الله مصباح یزدی قرار دارد که به مخالفت با ایده دولت مدرن و جمهوریت متکی بر رای مردم و دعوت به ایجاد «امارت اسلامی» معروف است.

در همین چارچوب می‌توان سخنان شیخ علی سعیدی نماینده رهبر ایران در سپاه پاسداران را ارزیابی کرد که گفته ولایت خامنه‌ای، ولایت خداوند بر زمین است و ولی فقیه ارتباطات سماوی دارد. حکومت ایران به دنبال راه‌کارهای جدیدی است که بتواند از طریق آن بدون در نظر گرفت رای مردم برای خود هویت و مشروعیت شرعی ایجاد کند. این نظر و عقیده پس از شکست سنگین ابراهیم رییسی از حسن روحانی رقیب میانه‌رو خود در انتخابات ریاست جمهوری اخیر در میان جریان محافظه‌کار رو به گسترش است. شکست رییسی در واقع او را از رای و حمایت مردمی محروم کرد که قرار بود راهش را برای جایگزینی خامنه‌ای هموار کند. همین شکست باعث شد تا علی سعیدی بگوید ربط دادن مشروعیت ولی فقیه به تایید مردم با اساس دین اسلام منافات داشته و نقش مردم تنها همکاری برای برپایی نظام اسلامی است نه مشروعیت بخشیدن به ولی فقیه.

از نظر تاریخی، پروسه انتقال قدرت در ایران بعد از درگذشت آیت‌الله خمینی موسس نظام جمهوری اسلامی در سال ۱۹۸۹ به گونه‌ای بود که نیازی به امدادهای غیبی یا توسل جستن به مقدسات برای مشروعیت بخشیدن به نامزد تصدی پست رهبری نداشت. مجلس خبرگان به روایت و نقل قولی هاشمی رفسنجانی از آیت‌الله خمینی در این مورد اکتفا کرد که سید علی خامنه‌ای شایسته پست رهبری است. تردیدی نیست که هر دو رفسنجانی و خامنه‌ای، مشروعیت انقلابی و مردمی لازم برای سر و سامان دادن به وضعیت داخلی ایران بعد از درگذشت آیت‌الله خمینی را داشتند، امری که اکنون و بعد از درگذشت رفسنجانی دیگر وجود ندارد.

اضافه بر این، جریان محافظه‌کار قدرت و ادبیات لازم برای تحت تاثیر قرار دادن مردم و تجدید قوا را ندارد. انقلابی که هنوز به چهل سالگی نرسیده، وارد مرحله پیری زودرس و بیماری‌هایی درمان‌ناپذیر شده که باعث می‌شود نظام ابزارهای جدیدی برای ادامه در اختیار نداشته باشد. طبقه حاکمه ایران دچار توهماتی به دور از واقعیت در توسعه امپراتوری خود تا دریای مدیترانه هستند در حالی که نشانه‌ها و شواهد داخلی حاکی از انفجار سیاسی و اجتماعی قریب‌الوقوع است که به متغیرات داخلی بستگی دارد. در راس این متغیرات، احتمال درگذشت ناگهانی رهبر ایران است که باعث بروز اختلافات عمیق میان محافظه‌کاران و بحران اقتصادی می‌شود. سپاه پاسداران از هم‌اکنون متهم است که جلوی رشد اقتصادی کشور را گرفته و دردسرهای خارجی ایجاد می‌کند که بر وضعیت داخلی نیز تاثیر گذاشته و باعث مواجهه نظامیان و مردم می‌شود. می‌توان به ایرانی‌ها گفت که «سرنوشت اتحاد جماهیر شوروی، نمونه خوبی برای تامل است».

Facebooktwittergoogle_plusmailFacebooktwittergoogle_plusmail

Telegram

ترجمه و ویرایش از ایران در جهان