جاناتان اس. توبین- نشنال ریویوو\ترجمه: کامیار توانمند- ایران‌در‌جهان: رییس جمهوری آمریکا در اولین سفر خارجی خود، عرب‌ها و اسراییلی‌ها را علیه ایران بسیج کرد. ولی از آن طرف صدور مجوز به کمپانی بویینگ برای ارسال سفارش‌های ایران،‌ پیامی متناقض به نظر می‌رسد. در جریان سفر خود به خاورمیانه، دونالد ترامپ یک پیام داشت که مدام آن را تکرار کرد:‌ تمامی منطقه باید علیه ایران متحد شود. موضع مخالف مشترک علیه ایران، نظام‌هایی چون عربستان سعودی و اسراییل را به هم نزدیک کرده است. همچنین انگیزه‌ای شد برای این که ترامپ قراردادی ۱۱۰ میلیارد دلاری برای فروش اسلحه با عربستان امضا کند، که فکر می‌کنند باراک اوباما، رییس جمهوری قبلی آمریکا در جریان توافق اتمی موسوم به برجام، امنیت آن‌ها را به خطر انداخته است. اما با این که ترامپ سفت و سخت در مورد ایران حرف می‌زند با این حال، نظام جمهوری اسلامی – دستکم طبق استانداردهای خودش – عقب نشسته و با آرامش عمل می‌کنند. چرا؟ ایرانی‌ها شاید از تلاش ترامپ برای تشکیل «ناتو»یی در خاورمیانه که مخالف رویای هژمونی منطقه‌ای آن‌هاست خرسند نباشند، ولی با دیگر اقدامات دولت ترامپ در خصوص سیاست ایران، احساس رضایت می‌کنند. با همه سروصداهای ترامپ، تصمیم او نه تنها توافق اتمی برجام را در جای خود حفظ کرد و همچنین حاضر نشد مخالفت‌ها و دست‌اندازهایی در [مسیر] توافق‌‌های تجاری با ایران ایجاد کند که به نوعی آیت‌الله‌های ایران را متقاعد کرد که رییس جمهوری آمریکا زیاد ‌هم مخالفتی با آن‌ها ندارد!

یکی از نکات کمتر توجه شده توافق موسوم به برجام، آن بخش از معافیت‌ها است که به تهران اجازه می‌دهد در خصوص برخی از تحریم‌ها معاف شود. همین معافیت باعث شد آمریکا بتواند به ایران هواپیمای مسافربری بفروشد و همچنین خدمات پس از فروش و قطعات هم به آن‌ها بدهد. بویینگ از این فرصت استفاده کرد و وارد رقابت با شرکت‌های اروپایی برای قطعی کردن معاملات با ایران شد. البته این استراتژی هوشمندانه‌ای از سوی اوباما بود تا مقاومت‌های مانده در مورد توافق موسوم به برجام را کاهش دهد. باور اوباما این بود که یک معامله بزرگ با شرکتی مثل بویینگ، ایجاد شغل و تاثیر مثبتی خواهد داشت که دیگر نیازی به این که تاثیر آن بر رژیم ایران چه باشد، نخواهد داشت. قرارداد بویینگ با ایران در ژوئن ۲۰۱۶ نهایی شد و دولت اوباما تمامی مجوزهای لازم را صادر کرد تا این معامله پیش رفته و نهایی شود.

اما دولت ترامپ هنوز این فرصت را دارد که اعتراض خود را اعلام کرده و راه تحویل هرگونه هواپیما به ایران را مسدود کند. زمینه‌های این اعتراض در سال گذشته و در زمانی که بویینگ قرارداد نهایی خود را جشن گرفته بود، دیده شد:‌ بیشتر شرکت‌هایی که هدف تحویل این قرارداد هستند یا متعلق یا مرتبط با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هستند که شبکه اصلی گرداننده تروریسم بین‌المللی ایران است. با این حال هنوز دولت ترامپ به شکل مرموزی نسبت به توافق سکوت اختیار کرده که نشان می‌دهد هر قدرهم که دولت ترامپ خواهان آن است که در مورد نقش ایران در شبکه تروریسم دولتی حرف بزند، با این حال هنوز در مورد کاری که رییس جمهوری قبلی شروع کرده بود، اقدامی نکرده است.

ترامپ وقتی صحبت از پاره کردن توافق برجام می‌شود – همان‌طور که مدام در جریان انتخابات ریاست جمهوری گفته بود و آن را خیانتی به منافع آمریکا معرفی کرده بود – جایگزین‌های مناسبی در اختیار ندارد. دور شدن از توافق چیزی است که حتی متحدان اروپایی آمریکا، روسیه و چین از آن حمایت نمی‌کنند و با آن همراه نمی‌شوند. هیچ‌کدام حاضر به بازگرداندن تحریم‌ها علیه ایران نیستند و خیلی ساده فقط این چراغ سبز را به ایران نشان می‌دهند که می‌تواند به سرعت به سمت ساخت بمب اتمی برود که معنایش این می‌شود که فقط یک راه باقی می‌ماند و آن هم شروع جنگ نظامی با ایران است.

اما ترامپ هنوز این پتانسیل را دارد که حول محور فعالیت‌های حمایت از ترور ایران و هم‌چنین برنامه موشکی ایران، شروع به ساخت ائتلاف بین‌المللی کند. همین ماه پیش بود که کمیته روابط خارجی سنا شماری از تحریم‌ها علیه ایران به دلیل نقض حقوق بشر و حمایت از تروریسم را تصویب کرد که ممنوعیت‌هایی در مورد فعالیت تجاری و مالی با ایران برقرار می‌کند. دلیل این کار این بود که شخصیت‌ها حقیقی و حقوقی و شرکت‌هایی که در فهرست تحریم‌ها بودند، کماکان در این فهرست باقی بمانند. در نتیجه امکان سود بردن شرکت‌ها و نمایندگان مرتبط با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با مانع روبرو می‌شود.

حتی اگر دیگر کشورها همراه با اعمال دوباره تحریم‌ها علیه ایران نشوند، فشار آمریکا بر بانک‌های خارجی که فعالیت‌های مرتبط با تروریسم ایران داشته باشند، وضعیت اسف‌باری بر نظام اسلامی ایران وارد می‌کند. دونالد ترامپ،‌ از جان کری با عنوان «داشتن فجیع‌ترین نقش ممکن در توافق اتمی» یاد کرده است. ولی اگر ترامپ کاری در مورد لایحه سنا و توافق با بویینگ نکند، در واقع همراه با وزیر خارجه دولت اوباما می‌شود که هنوز هم از مخالفان جدی وضع تحریم‌ها علیه ایران است.

دلیل سکوت ترامپ و یا دست نزدن به کاری در مورد توافق بویینگ واضح است:‌ تعهد دادن به ایجاد شغل در آمریکا و نقد جدی علیه دولت اوباما بر همین موضوع تاکید داشت. جلوی این توافق را گرفتن تاثیر اسف‌باری بر وضعیت اقتصادی خواهد گذاشت و شماری زیادی را بیکار خواهد کرد. از آن فراتر، بویینگ درخواست مجوز جدیدی کرده که ۳۰ هواپیما به صنایع و شرکت‌های هوایی داخل ایران بفروشد. ولی ایران از هواپیماهای مسافربری برای انتقال تجهیزات لجستیکی، مواد نظامی و ارسال «داوطلبان» به سوریه استفاده می‌کند که از کارهای اصلی ایران برای حفظ حکومت وحشیانه بشار اسد است.

هیچ‌کس در کاخ سفید نمی‌تواند تظاهر کند که توافق بویینگ و افزایش همکاری اقتصادی با جمهوری اسلامی ایران، در تضاد با محور‌های گفت‌وگوی ترامپ در جریان سفرش به عربستان سعودی نیست. همین جا ترامپ را بر سر دو راهی قرار می‌دهد که بگذارد توافق بویینگ پیش برود و دشمنان‌اش از این توافق استفاده کند یا این که راهی دیگر برود. اگر ساکت بماند یا اجازه دهد توافق انجام شود،‌ به ایجاد شغل برای بسیاری از کسانی می‌شود که به او رای داده‌اند. ولی از سوی دیگر تایید کننده این نظریه تهران است که در مقابل اوباما، ترامپ یک ببر کاغذی است. و کاهش هراس ایران از قدرت سخت و نرم آمریکا، می‌تواند خطری بیشتر برای امنیت جهانی باشد.

 

*این مطلب در شماره ۳۱ ماه مه این نشریه منتشر شده است.

Facebooktwittergoogle_plusmailFacebooktwittergoogle_plusmail

Telegram

ترجمه و ویرایش از ایران در جهان