مصطفی فحص ـ الشرق‌الاوسط / مترجم علی مهتدی ـ ایران‌درجهان: بین دشواری حدس زدن دقیق موضع‌گیری آمریکا و احتیاط در دوری گزیدن از نتایج حدس‌های اشتباه در مورد این کشور که پیامدهای زیادی دارد، نظام ایران سعی در مانور دیپلماتیکی دارد تا از این طریق نیت واقعی واشنگتن را دریابد. در شرایط استثنایی و غیر معمول منطقه و جهان و هم‌چنین نزدیک بودن انتخابات سرنوشت‌ساز ریاست جمهوری که نتیجه‌اش قطعا بر آینده، شکل و انسجام نظام تاثیر می‌گذارد، تهران تردیدی در ارسال نشانه‌های مثبت برای دولت آمریکا نکرده؛ دولتی که بیشترین اجماع علیه آن وجود دارد، از جمله مخالفت جهانی با تصمیمات این دولت در قبال سیاست‌های داخلی و خارجی تهران. از زمان شروع ریاست جمهوری ترامپ، واشنگتن لحنی یک‌نواخت و ثابت در قبال ایران داشته به طوری که تفاوتی بین جریان‌های سیاسی ایران اعم از محافظه‌کار، اصلاح‌طلب یا میانه‌رو قائل نیست و هر آن‌چه دولت باراک اوباما در گفت‌وگوی مثبت و سازنده با میانه‌روها و تضعیف موقعیت تندروها کسب کرده بود را بر باد داده است. دولت جدید آمریکا با منطق و سیاست اوباما مخالف است و رفتارهای تهران پس از امضای توافق هسته‌ای را سنگ‌اندازی در راه اعتمادسازی بین این کشور و جامعه جهانی می‌داند.  

دولت جدید آمریکا در عرصه مواجهه هیچ تردیدی در استفاده از توماهوک برای مجازات اسد نکرد، با استفاده از «مادر بمب‌ها» در افغانستان مرحله‌ جدیدی از جنگ علیه داعش و برادرانش شروع کرد و سه ناو هواپیمابر خود را در سواحل کره شمالی مستقر کرد. می‌توان پیام تهران به دولت ترامپ در مورد وضعیت سلامت سید علی خامنه‌ای رهبر این کشور را یک ماجراجویی جسورانه از طرف تصمیم‌گیرندگان ایران تلقی کرد که بیش از هر کسی می‌دانند که نظام در چه تنگنایی قرار گرفته و بهای نگاه داشتن آن تا چه اندازه زیاد است. به همین دلیل گزینه آنها، اطلاع دادن به دشمن بود؛ چرا که بازی توازن منطقه‌ای و جهانی که آمریکا استاد آن است، این کشور را به رییسی تبدیل می‌کند که شروط و قواعد خود را به کم‌ترین بها تحمیل می‌کند. تهران در این شرایط مایل است تا از بروز سناریوهای بدتر جلوگیری کند.

ابوالحسن بنی‌صدر رییس‌جمهور اسبق ایران در رسانه‌های فارسی‌زبان اپوزیسیون، مضمون یک پیام محرمانه از طرف ایران برای کاخ سفید را فاش کرد که در آن ایران به ترامپ پیشنهاد داده تا در قبال کاستن از تحریم‌ها علیه ایران، جانشین میانه‌رویی برای خامنه‌ای انتخاب شود که نقشی مشابه نقش امام سیستانی در عراق را ایفا کند. این نکته اصلی پیام است که می‌توان از آن دو برداشت کرد. نخست، طبیعت رابطه تهران با حضور آمریکا در منطقه و تایید موضع‌گیری‌های امام سیستانی که از طرف برخی سیاست‌مداران ایرانی متهم شده که در سال ۲۰۰۳ از مردم عراق خواست تا با آمریکایی‌ها مقابله نکنند، درست برعکس رهبر ایران که عراقی‌ها را به اخراج نیروهای آمریکایی از کشورشان و منطقه دعوت می‌کرد.

برداشت دوم، نشانه‌هایی از داخل ایران در مورد چگونگی نظام پس از خامنه‌ای دارد. روشن است که مرجعیت شیعه مستقر در نجف، با دخالت مستقیم در سلطه مخالف است و این امر دقیقا برعکس نقش رهبر در ایران به عنوان ولی فقیه با اختیارات گسترده است. این موضوع نشان می‌دهد که نظام ایران به خوبی می‌داند که در تعیین رهبری جدید که مشروعیت خامنه‌ای را داشته باشد، با چه مشکلاتی مواجه است؛ چرا که خامنه‌ای بخشی از حافظه انقلاب و حکومت است ولی جانشین‌های بالقوه وی چنین امتیازی ندارند. به خصوص پس از درگذشت رفسنجانی و مخالفت نهادهای رادیکال با رهبری کسانی مثل خاتمی یا روحانی، رهبر جدید به برنامه‌ریزی برای روندی نیاز دارد که زمانی طولانی می‌برد. مشکل این‌جاست که طبقه حاکم در ایران برای حفظ موقعیت و امتیازهای خود در مرحله پس از خامنه‌ای، با زمان در حال جنگ هستند.

بدین ترتیب تعامل با نامزدی سید ابراهیم رییسی، روحانی تندرو نزدیک به خامنه‌ای و سپاه پاسداران برای منصب ریاست جمهوری اهمیت می‌یابد چرا که راهی برای خروج نظام از دو تنگنا است. اول، وضعیت سلامت رهبر و عدم آماده بودن جانشین او برای مواجهه با رییس‌جمهوری در اندازه‌های حسن روحانی و دوم، بحران نظام که برخی از ارکان آن احساس می‌کنند تاریخ حکومتش به پایان نزدیک می‌شود. این اشاره‌ای بود که احمدی‌نژاد به خوبی دریافت و علی‌رغم توصیه‌های رهبر ایران، به عنوان نامزد انتخابات ثبت نام کرده و بحران در اردوگاه محافظه‌کاران را افزایش داد. محافظه‌کاران به نوبه خود با دو مشکل مواجه هستند. نخست، عدم مشروعیت مردمی به طوری که هواداران و پیروان علی خامنه‌ای نزدیک به سی درصد از جمعیت ایران را تشکیل می‌دهند و دوم عدم معرفی فردی قابل قبول که بتواند گروه‌های مختلف ایرانی را دور یکدیگر جمع کند. پیروزی بر مردم ایران دیگر جز از طریق تقلب در انتخابات میسر نیست که اگر این بار رخ دهد، مشخص نیست ایران به کدام سو خواهد رفت.

Facebooktwittergoogle_plusmailFacebooktwittergoogle_plusmail

Telegram

ترجمه و ویرایش از ایران در جهان