مجله اکونومیست – ترجمه: کامیار توانمند-ایران‌در‌جهان: هر قدر هم دولت ترامپ سردرگم و چند دسته و ناهماهنگ به نظر بیاید، اما روی یک موضوع همه اشتراک دارند:‌ایران. شواهدی موجود است که نشان می‌دهد پس از توافق سال ۲۰۱۵ موسوم به برجام،‌ ایران با آزاد کردن ۱۰۰ میلیارد دلار دارایی بلوکه شده و برداشتن تحریم‌ها، تاثیرگذاری بیشتری در منطقه به دست آورده است. تیم جدید مستقر در کاخ سفید معتقد است دولت باراک اوباما ایران را به راحتی از تله‌ای که در آن بود، بیرون فرستاد.
از زمان توافق برجام، ایران حمایت خود از دولت بشار اسد در سوریه را افزایش داده و با همکاری روسیه، کار را به جایی رسانده که ثبات رژیم حاکم در دمشق برای مدتی محتوم شده است. ایران همچنین با کمک سوریه، توان نظامی حزب‌الله – شاخه نظامی شیعیان لبنان – را افزایش داده و با دادن سلاح سنگین،‌ به حضور آن‌ها در سوریه قدرت بخشیده است. همچنین ایران شبه‌نظامیان شیعه را از پاکستان، افغانستان و عراق، راهی سوریه کرده است.
در عراق اما، شبه‌نظامیان مورد حمایت ایران، دوشادوش نیروهای آمریکایی مشغول مبارزه با نیروهای داعش هستند. وقتی که داعشی‌ها از موصل پاکسازی شدند،‌ دیگر موصل یکی از کارت‌های اصلی بازی در اختیار ایران خواهد بود. در یمن هم ایران جنگ خود را با واسطه دنبال می‌کند و شیعیان حوثی یمن را که در حال جنگ با دولت قانونی و نیز مورد حمایت کشورهای عربی همسایه هستند، هم تجهیز می‌کند و هم آموزش می‌دهد. حتی موشک‌های ضد ناو هم به آن‌ها داده است که به سوی ناوهای آمریکایی در دریای سرخ، شلیک کردند.
از سوی دیگر، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مشغول آزمایش و تکمیل موشک‌های بالستیک – قاره‌پیما – با قابلیت حمل کلاهک هسته‌ای است. البته به دلیل توافق اتمی،‌ به طور دقیق این‌ رفتار در تناقض با قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل دیده نمی‌شود. آخرین آزمایش موشکی ایران که در ۲۹ ژانویه انجام شد، وزارت خزانه‌‌داری آمریکا را وادار کرد که مجموعه‌ای از تحریم‌ها در واکنش به ایران وضع کند. (این کار البته به احتمال زیاد یکی از طرح‌هایی است که دولت اوباما برای چنین روزی کنار گذاشته بود.) با این حال، حمایت کامل دوران کوتاه مشاور امنیت ملی کاخ سفید – مایکل فلین – را همراه داشت که گفته بود به ایران به دلیل چنین رفتاری، به طور رسمی اخطار داده شده است.
اما منظورش از این که اخطار داده شده، چه بود؟
آقای فلین در تبیین منظور خود خیلی گنگ بود. این یک چیز است که تصمیم گرفت در مقابل ایران بایستد، ولی این که آمریکا را به ریسک مقابله نظامی با ایران و شروع عملیاتی نظامی دیگر در خاورمیانه بکشاند، یک چیز دیگر است. منطقه خاورمیانه در حال حاضر به اندازه کافی با بی‌ثباتی و تشویش روبرو است.

در عراق اما، شبه‌نظامیان مورد حمایت ایران، دوشادوش نیروهای آمریکایی مشغول مبارزه با نیروهای داعش هستند. وقتی که داعشی‌ها از موصل پاکسازی شدند،‌ دیگر موصل یکی از کارت‌های اصلی بازی در اختیار ایران خواهد بود.

آینده توافق اتمی موسوم به برجام هم در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. در جریان مبارزات انتخاباتی، دانلد ترامپ این توافق را «بدترین توافق در تاریخ» خوانده بود. جمهوری‌خواهان کنگره هم حمایت آن‌چنانی از این توافق نشان ندادند. اما با توجه به تاثیر قوی جیمز متیس، وزیر دفاع و رکس تیلرسون،‌ وزیر خارجه در حمایت آمریکا از معاهدات جهانی، توافق اتمی با ایران هم که از حمایت بین‌المللی جدی برخوردار است، به نظر می‌رسد دست‌کم برای یک دهه آینده بدون تغییر باقی بماند. ولی از سوی دیگر، تاکید بر اجرای جدی این توافق افزایش یافته است. دیگر کمی لغزش‌های ایران – برای مثال بیش‌تر بودن مقدار آب سنگین – دیگر تحمل نمی‌شود. اگر ایران در حال فریب دادن دیده شود، آمریکا تلاش دارد دیگر طرف‌های توافق (بریتانیا، فرانسه، آلمان، اتحادیه اروپا و حتی شاید روسیه و چین) را متقاعد کند که باید در جا تمامی تحریم‌های قبلی را بازگرداند.
توافق موسوم به برجام، فقط تحریم‌های مرتبط به برنامه اتمی را ملغی کرد. دیگر تحریم‌های به جای خود باقی است. تحریم‌های مرتبط با برنامه موشکی بالستیک، حمایت از تروریسم و نقض حقوق بشر هنوز فعال است. اگر فعالیت‌های موشکی سپاه بیشتر شود یا حمایت نظامی و تجهیز حزب‌الله در سوریه و یا حوثی‌های یمن از سوی ایران ادامه پیدا کند،‌ امکان بیشتر شدن تحریم‌ها هم وجود دارد. آمریکا همچنین در مقابله با ایران در فعالیت‌های اقتصادی پنهانی و غیرقانونی بشدت جدی است و البته سپاه پاسداران در این زمینه حضور فعالی دارد. ضمن این که دولت ترامپ و رکس تیلرسون – جایگزین جان کری – حاضر نشده‌‌اند به بانک‌های جهانی اطمینان دهند که مبادلات با ایران مشکلی ندارد و اگر چنین کاری کنند،‌ جریمه نمی‌شوند. حتی با اطمینان داده شده از سوی جان کری، باز هم بانک‌های جهانی در معامله با ایران احتیاط به خرج دادند.
غیر از تحریم‌ها، رودررویی با ایران اگر بخواهد به حضور نظامی منتهی شود هم، نیاز به ارزیابی دارد. ایران در تلاش هلالی از تاثیرگذاری است که از بغداد شروع شده و به دمشق و بیروت می‌رسد. از وزیر دفاع آمریکا خواسته شده طرحی بدهد که جلوی این تاثیر گرفته شود. حمایت جدی‌تر از سوی امارات متحده عربی و عربستان سعودی در یمن محتوم است و احتمال گشت‌زنی جدی‌تر در آب‌های بین‌المللی برای جلوگیری از ارسال سلاح به حوثی‌های یمن هم به احتمال زیاد در راه است. حالا شاید به اندازه گذشته کشتی‌های جنگی امریکایی در مواجه با قایق‌های تندروی ایرانی مدارا به خرج ندهند. به نظر می‌رسد حتی تلاشی در راه است تا ائتلاف ایران و روسیه در مورد سوریه را هم برهم زنند. ژنرال متیس که از سیاست‌های اوباما در مورد سوریه راضی نبود، شاید برای ثبات پیشنهاد همکاری دهد. او معتقد است اندکی نیروهای ویژه در سوریه، کافی نیستند و اوباما بلند حرف می‌زد ولی چماقی کوچک به دست داشت.
مهم‌ترین چالش، عراق خواهد بود. ژنرال متیس در جریان دیدار اخیر خود از عراق گفت که شش هزار نیروی نظامی آمریکایی حاضر در عراق، پس از پایان عملیات آزادسازی موصل، در عراق خواهند ماند. او می‌داند بدون حضور این نیروهای نظامی و اعتبار سیاسی که حضور آن‌ها به همراه می‌آورد، کار زیادی در مقابل تلاش ایران در شکل‌گیری دولت جدید در عراق از او برنمی‌آید.
ایران شاید آن‌طور که سناتور لیندزی گراهام در ۱۹ فوریه گفت،‌ «بازیگر بدی در صحنه جهانی باشد»، اما از منابع خود خوب استفاده می‌کند. هر حرکتی برای مقابله با ایران ممکن است اوضاع را از حالت عادی خارج کند. استیو بنون، مشاور آقای ترامپ معتقد است آمریکا وارد تقابل تمدن‌ها شده که ممکن است به احتمال زیاد به جنگ نظامی دیگر در خاورمیانه منتهی شود. این برعهده آقایان متیس و تیلرسون است که راهی پیدا کنند که بدون بروز این پیش‌بینی و بروز دخالت نظامی، جلوی تاثیر‌گذاری ایران گرفته شود.

*این مقاله در بخش «خاورمیانه و آفریقای» شماره چاپی اکونومیست با عنوان «تقابلی نوین» منتشر شده است.

Facebooktwittergoogle_plusmailFacebooktwittergoogle_plusmail

Telegram

ترجمه و ویرایش از ایران در جهان