بازداشت بعد از مصاحبه: آنچه در دنیای آزاد نقض آشکار آزادی مطبوعات محسوب می شود در جمهوری اسلامی ایران تنها سزای منطقی زیر پاگذاشتن مقرراتِ سخت حاکم برکار روزنامه نگاران است. در کمتر کشوری خبرنگاران اینگونه مانند ایران محدودیت دارند. اگر دو روزنامه نگار بازداشت شدۀ آلمانی از این محدودیت ها خبر داشته اند پس آگاهانه خطر بزرگی را به جان خریده اند. اگر نمی دانستند که سادگی کرده و خود را به این دردسر انداخته اند.
رئیس جمهور ایران احمدی نژاد از این محدودیت ها دفاع می کند و خواهان آن است. در ۷ اوت در سخنانی رسانه ها را «تیزترین سلاح قدرت های جهانی» در مقابل ایران خواند. به گفتۀ وی تفنگ های امروزی دشمنان ایران رسانه ها هستند.

علی الاصول به روادید مطبوعاتی نیاز است

معاون وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی جواد شمقدری دو روز پیش گفته بود فیلم ساختن دربارۀ «نکات تاریک اجتماع» بدتر از جاسوسی است. معاونت او تنها مسئول صدور مجوز فیلم سازی نیست. بعنوان وزارتِ «ارشاد» اجازۀ فعالیت به روزنامه نگاران خارجی و داخلی می دهد.

زیرا «وزارت اطلاعات» محل سازمانِ مخفی است. روزنامه نگاران به میل خود با این تشکیلات ارتباط پیدا نمی کنند. اما طبیعی است که قبل از دادن روادید مطبوعاتی و اجازۀ فعالیت در این زمینه با وزارت تماس گرفته می شود. و اگر کسی بخواهد فعالیت روزنامه نگاری در ایران داشته باشد، حتی برای چند روز، قاعدتا به روادید نیاز دارد. در غیر این صورت ممکن است دست کم نام فرد در فهرست سیاه بیاید و در آینده نیازی نداشته باشد زحمت درخواست روادید را به خود بدهد.

معلوم است که درخواست روادید مطبوعاتی به درازا می کشد. سرمایه گذاران زودتر روادید می گیرند. اما مدتهاست که روزنامه نگاران علاقۀ بیشتری به رفتن به ایران دارند تا سرمایه گذاران.

حتی قبل از انتخابات جنجالی ریاست جمهوری در ژوئن ۲۰۰۹ هفته ها و اگر نه ماه ها طول می کشید تا روادیدی صادر می شد. زیرا سفارتخانۀ مربوط درخواست روادید را به وزارت خارجه در تهران منتقل می کرد و آنها به وزارت ارشاد و وزارت ارشاد از وزارت اطلاعات استعلام می کرد. انتخابات متفاوت از آنچه برنامه ریزی شده بود برگزار شد – و در آن زمان روزنامه نگاران بسیار زیادی در ایران بودند که دربارۀ اعتراض ها گزارش تهیه می کردند.

ترساندن و تهدید

مقام های ایران برای اینکه در کوتاه مدت به خود کمک کرده باشند امکان فعالیت روزنامه نگاران را محدود و برای آنها قدغن کردند به تجمعات نزدیک شوند و گزارش تهیه کنند. روزنامه نگاران تقریباٌ آشکارا تهدید شدند که وزارت نمی تواند امنیت آنها را تضمین کند. در این فاصله صدور روادید مطبوعاتی بسیار محدود شده است.

در فرودگاه تهران به روزنامه نگاران خارجی گوشزد می شود ظرف ۲۴ ساعت خود را برای دریافت مجوز به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی معرفی کنند. بخش مطبوعات خارجی این وزارتخانه در چند ساعت کارت شناسایی مطبوعاتی صادر می کند که از حالا به بعد از گذرنامه مهم تر است: این کارت است که اجازه می دهد بتوان بعنوان خبرنگار کار و تحقیق کرد و قرار ملاقات گذاشت و برای دفتر روزنامه مقاله فرستاد. خوشبختی دوام ندارد: اعتبار کارت به ندرت بیش از یک هفته است. ممکن است برای یک هفته هم تمدید شود.

روزنامه نگار خارجی فقط وظیفه ندارد که مجوز بگیرد. وی باید از یکی از سه بنگاه مطبوعاتی موجود استفاده کند. برای هر روز که «مشتری» در ایران اقامت دارد باید ۱۵۰ یورو به بنگاه پرداخت کند. مأموران سابق اطلاعات در این بنگاه ها مشغول به کارند؛ بنگاه در موقع صدور کارت شناسایی هم ضمانت می کند و برای این کار پول می گیرد.

دلیل رسمی ایجاد این بنگاه ها این بود که کار خبرنگاران را آسان کنند و برای آنها وقت ملاقات بگیرند. نهادهای دولتی مجبورند تنها از طریق یکی از این سه بنگاه به خبرنگاران خارجی وقت بدهند اما تعداد کمی از این قرارها محقق می شوند. بنگاه برای قرارها مترجم در اختیار می گذارد که باید پول آنها را خبرنگاران به ارز بدهند. اگر در هر دستی که دراز می شود قرار باشد پول گذاشته شود اقامت در ایران بسیار پرخرج خواهد شد.

آلمانی های بازداشت شده بدون روادید مطبوعاتی و مجوز فعالیت

بنگاه ها از مشتریان خود می خواهند آنها را در جریان تمامی گفتگوهایی که با آنها هماهنگ نشده بگذارند و برای تمام سفرهای خارج از تهران خود از آنها اجازه بگیرند. البته سال ها بود که خیلی در این مورد سخت نمی گرفتند اما اکنون قرار است مقررات را کاملاٌ رعایت کنند. در این مورد هم گفته می شود که در غیر اینصورت وزارت نمی تواند امنیت آنها را تأمین کند.

دو آلمانی بازداشت شده نه روادید مطبوعاتی داشته اند و نه کارت شناسایی گرفته بودند و نه با یک بنگاه همکاری می کردند و قطعاٌ صحبت با پسر زنِ به مرگ – احتمالاٌ با سنگسار – محکوم شده قرار رسمی نبوده است.

هنوز در تهران ۴۰ رسانۀ خارجی حضور دائمی دارند، چه با روزنامه نگاران ایرانی و چه با غیر ایرانی. تعداد این رسانه ها پیوسته کمتر می شود. تا ۲۴ اکتبر باید خبرنگار زن روزنامۀ اسپانیایی اِل پائیس آنجِلس اسپینوزا ایران را ترک کند. کارت شناسایی مطبوعاتی او بعد از اینکه در قم بدون اجازه با احمد منتظری فرزند آیت الله منتقد حکومت حسین منتظری مصاحبه کرده بود باطل شد.

قبل از آن یک روزنامه نگار ژاپنی بازداشت و اخراج شده بود زیرا در خیایان با افراد معمولی صحبت کرده و از آنها پرسیده بوده آیا باور دارند برنامۀ اتمی واقعاٌ تنها در خدمت اهداف صلح جویانه است یا نه. دولت در تابستان نمایندگان سه رسانۀ آلمانی را زیرفشار قرار داده و کارت مطبوعاتی آنها را تمدید نکرده بود. وزارت گاهی روزنامه نگاران مجاز را احضار می کند و به آنها هشدار می دهد. در سال های گذشته حکومت نسبت به انتقاد بسیار حساس تر شده است.

برای روزنامه نگاران خارجی شرایط دشوار شده است، برای ایرانی ها مشکل تر هم هست. دیگر عادت شده که هر ماه خبرهای بد برسد. در سپتامبر عیسی سحرخیز بعلت اهانت به رهبر انقلاب آیت الله خامنه ای به سه سال زندان محکوم شد.

در ژوئیه ناشر روزنامۀ اصلاح طلب «صدای عدالت» که در ژوئیه سال گذشته ممنوع شده بود بعلت تحریک به شورش به یازده سال زندان محکوم شد. در ژوئن یک روزنامه نگار سرشناس به یک سال زندان و ۳۰ سال محرومیت از شغل روزنامه نگاری محکوم شد. در ماه مه دادگاهی تصمیم گرفت مازیار بهاری – شهروند کانادایی ایرانی تبار و خبرنگار سابق نشریۀ آمریکایی «نیوزویک» – در صورت بازگشت به ایران مجبور به تحمل به ۱۳ سال زندان و۵۰ ضربۀ شلاق شود. روزنامه نگار اقتصادی معروف بهمن امویی تحمل مجازات حبس هفت سال و چهار ماه خود را شروع کرده و ۳۴ ضربه شلاق هم باید بخورد. روزنامۀ او «سرمایه» از نوامبر سال گذشته تعطیل شده است.

* از: راینر هِرمان / در: فرانکفورتر آلگماینه تسایتونگ

Facebooktwittergoogle_plusmailFacebooktwittergoogle_plusmail

Telegram

ترجمه و ویرایش از ایران در جهان